Najważniejsze informacje
- Ryzyko alergii u dziecka rośnie do około 60 procent, gdy chorują oboje rodzice.
- Atopowe zapalenie skóry rozpoczyna się najczęściej przed ukończeniem 6 miesięcy.
- Alergia na mleko krowie ustępuje u większości dzieci do 3. roku życia.
- Testy skórne można wykonać w każdym wieku, jeśli istnieje uzasadnienie kliniczne.
Marsz alergiczny
Marsz alergiczny to naturalna kolejność, w jakiej u części dzieci pojawiają się kolejne choroby atopowe. Nie jest regułą i nie dotyczy każdego pacjenta, ale znajomość tej sekwencji pozwala przewidywać, na co zwrócić uwagę w kolejnych latach.
Punktem wyjścia jest zwykle atopowe zapalenie skóry w pierwszych miesiącach życia, często z towarzyszącą alergią pokarmową. Uszkodzona bariera naskórkowa umożliwia kontakt alergenów z układem odpornościowym przez skórę, co sprzyja rozwojowi uczulenia.
Między drugim a piątym rokiem życia u części dzieci pojawia się alergiczny nieżyt nosa, najpierw całoroczny, związany z roztoczami, później sezonowy, wywołany pyłkami. U około jednej trzeciej pacjentów z nieżytem nosa rozwija się astma oskrzelowa.
Wczesne wdrożenie leczenia i konsekwentna pielęgnacja skóry mogą ten ciąg spowolnić. Badania nad wpływem immunoterapii alergenowej u dzieci z nieżytem nosa wskazują na zmniejszenie ryzyka wystąpienia astmy.
Objawy w zależności od wieku
Niemowlęta do 12. miesiąca
Suchość i szorstkość skóry policzków, zmiany rumieniowe na twarzy i tułowiu, niepokój i pocieranie głową o pościel. Ze strony przewodu pokarmowego - ulewania, kolki, luźne stolce z domieszką śluzu lub krwi, słabe przyrosty masy ciała.
Dzieci 1-3 lata
Zmiany skórne przenoszą się na zgięcia kończyn. Pojawiają się pierwsze epizody świszczącego oddechu, zwykle w przebiegu infekcji wirusowych. Częste są nawracające zapalenia ucha oraz przewlekły katar.
Wiek przedszkolny i szkolny
Typowy staje się katar sezonowy, świąd nosa i oczu, kichanie salwami. Kaszel po wysiłku, gorsza tolerancja biegania, przerwy w zabawie na złapanie oddechu. U części dzieci pojawia się oddychanie przez usta i chrapanie związane z przerostem migdałka gardłowego.
Kiedy zgłosić się do specjalisty
- zmiany skórne nie ustępują mimo regularnego stosowania emolientów przez 4 tygodnie,
- dziecko budzi się w nocy z powodu świądu, kaszlu lub duszności,
- epizody świstów powtórzyły się co najmniej trzy razy,
- po konkretnym pokarmie wystąpiła pokrzywka, obrzęk warg albo wymioty,
- katar utrzymuje się ponad miesiąc bez gorączki i objawów infekcji,
- dziecko oddycha przez usta i chrapie w nocy z przerwami w oddychaniu.
Pilnej konsultacji wymaga każda reakcja z objawami ogólnoustrojowymi: uogólniona pokrzywka, obrzęk twarzy, trudność w oddychaniu, wymioty z bladością i osłabieniem po posiłku lub użądleniu.
Diagnostyka dostosowana do wieku
Nie ma badania, które odpowiada na wszystkie pytania. Dobór metody zależy od tego, jakie podejrzenie chcemy potwierdzić.
U niemowląt z podejrzeniem alergii na białka mleka krowiego podstawą pozostaje próba eliminacji i prowokacji. Wykluczenie mleka na 2 do 4 tygodni, a następnie kontrolowane ponowne wprowadzenie daje odpowiedź pewniejszą niż jakikolwiek wynik laboratoryjny.
W alergii wziewnej u dzieci powyżej drugiego roku życia sprawdzają się testy skórne punktowe. Panel obejmuje roztocza, pyłki traw, drzew i chwastów, sierść zwierząt oraz pleśnie.
Badanie IgE swoistych z krwi wybiera się wtedy, gdy skóra jest zajęta zmianami, dziecko przyjmuje leki przeciwhistaminowe albo w wywiadzie wystąpiła reakcja anafilaktyczna.
Opieka nad małym pacjentem
Diagnostyka alergii u dziecka wymaga doświadczenia pediatrycznego
Interpretacja testów u kilkulatka różni się od interpretacji u osoby dorosłej, a dobór dawek i postaci leku musi uwzględniać wiek. W Bydgoszczy kompleksową opiekę alergologiczną nad dziećmi prowadzi zespół poradni Alergo-Vita.
Codzienność z dzieckiem alergicznym
Największym wyzwaniem bywa nie samo leczenie, lecz jego konsekwentne prowadzenie przez miesiące. Kilka rzeczy realnie zmienia sytuację:
Sypialnia. Pokrowce antyroztoczowe na materac i poduszkę, pranie pościeli w 60 stopniach co dwa tygodnie, ograniczenie pluszaków do jednego, który można prać. Wilgotność powietrza poniżej 50 procent.
Przedszkole i szkoła. Pisemna informacja o alergii, lista produktów zakazanych przy alergii pokarmowej, dostęp do leków ratunkowych i przeszkolenie personelu w ich podaniu.
Aktywność fizyczna. Dziecko z astmą powinno ćwiczyć. Przy skurczu oskrzeli powysiłkowym stosuje się lek rozszerzający oskrzela na 15 minut przed wysiłkiem, a rozgrzewkę wydłuża się do 10 minut. Pływanie w ciepłej, wilgotnej hali jest zwykle dobrze tolerowane.
Sezon pylenia. Sprawdzanie komunikatów pyłkowych, wietrzenie mieszkania po deszczu, mycie włosów przed snem, okulary przeciwsłoneczne ograniczające kontakt pyłków ze spojówkami.