W skrócie
- Przerost migdałka gardłowego to najczęstsza przyczyna oddychania przez usta u dzieci.
- Wysiękowe zapalenie ucha środkowego często przebiega bez bólu i gorączki.
- Alergiczny nieżyt nosa zwiększa ryzyko nawracających zapaleń zatok i ucha.
- Chrapanie z bezdechami u dziecka zawsze wymaga oceny laryngologicznej.
Zakres laryngologii
Laryngolog zajmuje się chorobami nosa i zatok przynosowych, jamy ustnej, gardła, krtani oraz uszu. W praktyce pediatrycznej najwięcej miejsca zajmują przerost migdałków, nawracające zapalenia ucha środkowego, przewlekły nieżyt nosa oraz zaburzenia oddychania podczas snu.
U dorosłych do częstych powodów konsultacji należą przewlekłe zapalenie zatok, skrzywienie przegrody nosa, chrypka utrzymująca się ponad trzy tygodnie, szumy uszne oraz zawroty głowy pochodzenia błędnikowego.
Nos i zatoki przynosowe
Błona śluzowa nosa filtruje, ogrzewa i nawilża powietrze. Jej przewlekły obrzęk zaburza wentylację zatok i trąbki słuchowej, co sprzyja zaleganiu wydzieliny oraz zakażeniom.
Alergiczny nieżyt nosa i przewlekłe zapalenie zatok często występują razem. U pacjentów z polipami nosa należy sprawdzić, czy nie współistnieją astma i nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy - taka triada wymaga odmiennego postępowania.
Podstawowym badaniem jest endoskopia nosa, która pozwala ocenić ujścia zatok, małżowiny i tylną ścianę gardła. W diagnostyce obrazowej stosuje się tomografię komputerową, natomiast zdjęcie przeglądowe zatok ma dziś niewielką wartość.
Migdałki i oddychanie przez usta
Migdałek gardłowy, potocznie nazywany trzecim migdałem, powiększa się fizjologicznie między trzecim a siódmym rokiem życia. Gdy przerost jest znaczny, dziecko oddycha przez usta, chrapie, budzi się niewyspane i może mieć problemy z koncentracją.
Długotrwałe oddychanie torem ustnym wpływa na rozwój twarzoczaszki. Powstaje charakterystyczny wygląd określany jako twarz adenoidalna: wydłużona środkowa część twarzy, otwarte usta, wysokie podniebienie i wady zgryzu wymagające później leczenia ortodontycznego.
Decyzję o adenotomii podejmuje się na podstawie objawów, a nie samego rozmiaru migdałka. Wskazaniem są zaburzenia oddychania podczas snu, nawracające wysiękowe zapalenia ucha oraz utrzymujący się niedosłuch przewodzeniowy.
Ucho środkowe i słuch
Wysiękowe zapalenie ucha środkowego polega na gromadzeniu się płynu za błoną bębenkową bez cech ostrego zakażenia. Przebiega bez bólu, dlatego bywa rozpoznawane z opóźnieniem - często dopiero po zauważeniu, że dziecko głośno nastawia telewizor albo nie reaguje na wołanie.
Nieleczony niedosłuch przewodzeniowy w okresie rozwoju mowy opóźnia nabywanie słownictwa i wpływa na wyniki szkolne. Badanie audiometryczne oraz tympanometria pozwalają obiektywnie ocenić stan ucha środkowego.
Gdy płyn utrzymuje się ponad trzy miesiące i towarzyszy mu niedosłuch, rozważa się założenie drenów wentylacyjnych. Zabieg wyrównuje ciśnienie i przywraca prawidłowe przewodnictwo.
Współpraca laryngologa z alergologiem
Powtarzające się zapalenia zatok i ucha u dziecka z alergicznym nieżytem nosa często nie ustępują po samym leczeniu laryngologicznym. Dopiero opanowanie zapalenia alergicznego błony śluzowej przerywa mechanizm nawrotów.
Zależność działa również w drugą stronę. U pacjenta z astmą źle kontrolowany nieżyt nosa pogarsza przebieg choroby dolnych dróg oddechowych. Koncepcja jednych dróg oddechowych, przyjęta w wytycznych ARIA, opisuje ten układ jako jedną całość czynnościową.
W praktyce oznacza to, że u dziecka z przerostem migdałka i przewlekłym katarem warto równolegle ocenić profil uczulenia, zanim podejmie się decyzję o leczeniu zabiegowym.
Konsultacja laryngologiczna
Przewlekły katar i chrapanie u dziecka
Jeśli objawy laryngologiczne nawracają mimo leczenia, potrzebna jest jednoczesna ocena laryngologiczna i alergologiczna. Poradnia w Bydgoszczy łączy obie ścieżki w ramach jednej placówki.